Anasayfa

Giriş/Üye

Hesap No

Bağış Yap

Sepetim

2019'dan beri iyiliği sınır tanımadan taşıyoruz.

T.C. İstanbul Valiliği İzin No: 34.2025.3307

  • Adres: Kısıklı, Yıldıran Sk. No:5, 34696 Üsküdar/İstanbul
  • Çağrı Merkezi: 0216 344 58 51
  • Whatsapp Hattı: 0552 392 58 51 - 0552 393 58 51
  • E-Mail Adresi: [email protected]

T.C. İstanbul Valiliği İzin No: 34.2025.3307

  • Adres: Kısıklı, Yıldıran Sk. No:5, 34696 Üsküdar/İstanbul
  • Çağrı Merkezi: 0216 344 58 51
  • Whatsapp Hattı: 0552 392 58 51 - 0552 393 58 51
  • E-Mail Adresi: [email protected]

İskat ve Devir Nedir?

· Bağış Rehberi · 3 dk okuma

İskat, vefat eden bir kimsenin sağlığında yerine getiremediği oruç ve namaz borçları için fidye verilmesidir. Bu yazıda iskatın ve devrin ne olduğunu, oruç ile namaz arasındaki farkı ve âlimlerin görüşlerini Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi’ne dayanarak bulabilirsiniz.

  • AnlamıBir yükümlülüğü düşürmek
  • KonusuOruç ve namaz borcu için fidye
  • GörüşlerOruç ve namazda farklı

İskat ne demektir?

Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi’ne göre iskat sözlükte “düşürmek, atmak, gidermek” anlamına gelir. İslâm hukukunda bir hak ya da yükümlülüğü düşürmeyi ifade eder; bu yazıdaki anlamıyla, bir kimsenin sağlığında yerine getiremediği namaz ve oruç borcunun, ölümünden sonra fidye ödenerek düşürülmesini anlatır. Oruç için “iskāt-ı savm”, namaz için “iskāt-ı salât” denir.

Oruç borcu için fidye

İslâm Ansiklopedisi’ne göre Bakara Suresi’nin 184. ayeti, oruç tutmaya sürekli olarak gücü yetmeyenlerin fidye vermesini bildirir. Maddeye göre âlimlerin çoğunluğu, kaza etme imkânı bulduğu hâlde kaza edemeden vefat eden kimsenin oruç borcu için fidye verilmesini gerekli görür ve bunu hadise dayandırır.

Maddeye göre bazı âlimler fidye yerine velinin, vefat eden adına oruç tutmasını savunmuştur. Fidyenin ölçüsü, tutulamayan her gün için bir yoksulu doyuracak miktardır.

Fidye hakkında ayrıntı için Fidye Nedir, Kimler Verir? yazımıza bakabilirsiniz.

Namaz borcu için iskat

İslâm Ansiklopedisi’ne göre namaz iskatı hakkında açık bir ayet ya da hadis yoktur; bu uygulama, oruçla ilgili hükmün namaza da uygulanmasına dayanır.

  • Maddenin aktardığına göre Hanefî âlimlerinden İmam Muhammed bunu bir temenni olarak ifade etmiş, “Allah dilerse yeterli olur” demiştir.
  • Şâfiî mezhebinde ağırlıklı görüş namaz iskatını caiz görmez.

Vasiyet ve mirasın üçte biri

İslâm Ansiklopedisi’ne göre vefat eden kişi vasiyet etmişse ve mirasının üçte biri buna yetiyorsa, mirasçıların fidyeyi vermesi dinî bir görevdir. Vasiyet yoksa ya da üçte bir yetmiyorsa, mirasçıların bunu kendi istekleriyle ödemeleri tavsiye edilmiştir.

Devir nedir?

İslâm Ansiklopedisi’ne göre devir, sonraki dönemlerde ortaya çıkmış bir usuldür: borcun tamamı yoksullara verilmez; belirli bir miktar bir yoksula verilir, ondan hibe yoluyla geri alınır ve bu işlem toplam borç tutarına ulaşılana kadar tekrarlanır.

İslâm Ansiklopedisi’ne göre devir usulü, ortaya çıktığı dönemden beri âlimlerce eleştirilmiştir. Madde, hicrî dördüncü yüzyılın sonlarından itibaren bazı fakihlerin devri istisnaî olarak caiz gördüğünü de belirtir.

İslâm Ansiklopedisi’nin değerlendirmesi

Maddenin yazarı Ali Bardakoğlu’na göre oruç ve namaz iskatı ile devrin Kur’an’da, sünnette ve sahâbe fetvalarında dayanağı yoktur. Yazar bununla birlikte vefat edenin yakınlarının iyi niyetini ve işin yoksula yardım yönünü de kaydeder.

Bu konuda farklı görüşler bulunduğu için, bir yakını adına iskat düşünenlerin il ya da ilçe müftülüklerine danışması yerinde olur.

Sıkça Sorulan Sorular

Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi’ne göre iskat, İslâm hukukunda bir hak ya da yükümlülüğü düşürmek demektir; halk arasında vefat eden kişinin namaz ve oruç borcu için fidye verilmesi anlamında kullanılır.

Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi’ne göre âlimlerin çoğunluğu, kaza etme imkânı bulduğu hâlde kaza edemeden vefat eden kişinin oruç borcu için fidye verilmesini gerekli görür ve bunu hadise dayandırır.

Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi’ne göre bu konuda açık bir ayet ya da hadis yoktur. Hanefî âlimlerinden İmam Muhammed “Allah dilerse yeterli olur” demiş; Şâfiî mezhebinde ağırlıklı görüş ise caiz görmemiştir.

Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi’ne göre belirli bir miktarın yoksula verilip hibe yoluyla geri alınarak işlemin tekrarlanmasıdır; bu usul âlimlerce eleştirilmiş, bazı fakihlerce de istisnaî olarak caiz görülmüştür.

Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi’ne göre vasiyet varsa ve mirasın üçte biri yetiyorsa mirasçıların fidyeyi vermesi dinî bir görevdir; vasiyet yoksa mirasçıların kendi istekleriyle ödemeleri tavsiye edilmiştir.

Kaynaklar

  1. “İskat”, Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi (Ali Bardakoğlu): islamansiklopedisi.org.tr/iskat
Detaylı Bilgi Almak İçinWhatsApp Hattımız 0552 392 58 51

Bu sayfa içeriğinde yer alan tüm eserler (yazı,resim,görüntü,fotoğraf,video,vb.) Hayır Kapısı Derneği'ne ait olup, 5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu ve 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu kapsamında korunmaktadır

Bu hakları ihlal eden kişiler, 5486 sayılı Fikir ve Sanat eserleri Kanunu ve 5237 sayılı Türk Ceza Kanununda yer alan hukuki ve cezai yaptırımlara tabi olurlar. Dernek ilgili yasal işlem başlatma hakkına sahiptir

STK PRO