2019'dan beri iyiliği sınır tanımadan taşıyoruz.
T.C. İstanbul Valiliği İzin No: 34.2025.3307
T.C. İstanbul Valiliği İzin No: 34.2025.3307
· Bağış Rehberi · 3 dk okuma
Sadaka-i cariye, “sürekli, kalıcı hayır” demektir. Hz. Peygamber, insan öldüğünde amelinin kesildiğini, sadaka-i cariyenin ise bunun dışında kalan üç şeyden biri olduğunu bildirmiştir (Müslim, Vasiyyet 14). Bu yazıda sadaka-i cariyenin anlamını, dayandığı hadisi ve Hz. Peygamber döneminden bugüne örneklerini kaynaklarıyla bulabilirsiniz.
İçindekiler
Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi’ne göre sadaka, Allah’ın hoşnutluğunu kazanmak için ihtiyaç sahiplerine yapılan gönüllü ya da dinen zorunlu maddî yardımdır. Sadaka-i cariye ise aynı kaynakta “sürekli, kalıcı hayır” olarak açıklanır.
Verildiği anda tüketilen bir yardımdan farklı olarak sadaka-i cariyede yapılan hayır yerinde durur ve insanlar ondan yararlanmayı sürdürür.
Kavramın dayanağı Hz. Peygamber’in şu hadisidir:
إِذَا مَاتَ الإِنْسَانُ انْقَطَعَ عَنْهُ عَمَلُهُ إِلاَّ مِنْ ثَلاَثَةٍ إِلاَّ مِنْ صَدَقَةٍ جَارِيَةٍ أَوْ عِلْمٍ يُنْتَفَعُ بِهِ أَوْ وَلَدٍ صَالِحٍ يَدْعُو لَهُ
“İnsan öldüğü zaman üç şey dışında ameli kesilir: Sadaka-i cariye, faydalanılan ilim ve kendisine dua eden hayırlı evlat.”
Müslim, Vasiyyet 14
Hadiste sayılan üç şey sadaka-i cariye, kendisinden faydalanılan ilim ve kişiye dua eden hayırlı evlattır. İslâm Ansiklopedisi aynı hadis için Tirmizî’yi de kaynak gösterir (Tirmizî, Ahkâm 36).
İslâm Ansiklopedisi’nin “Vakıf” maddesine göre Hz. Ömer, Hayber’de eline geçen değerli bir araziyi ne yapacağını Hz. Peygamber’e danışmış; Hz. Peygamber ona arazinin aslını alıkoyup gelirini sadaka olarak dağıtmasını tavsiye etmiştir. Buhârî’deki rivayete göre Hz. Ömer bu arazinin satılmamasını, bağışlanmamasını ve miras bırakılmamasını şart koşmuş; gelirini yoksullar, yakınlar, misafirler ve yolda kalmışlar gibi kesimlere ayırmıştır (Buhârî, Vesâyâ 28).
Aynı maddeye göre Hz. Osman da Hz. Peygamber’in yol göstermesiyle Medine’deki Rûme Kuyusu’nu satın alıp Müslümanların yararına bırakmıştır (Tirmizî, Menâkıb 18). Buhârî’deki bir rivayette Hz. Osman, Hz. Peygamber’in “Rûme Kuyusu’nu kim kazarsa ona cennet vardır” buyurduğunu ve kuyuyu bunun üzerine kendisinin kazdığını anlatır (Buhârî, Vesâyâ, hadis no: 2778).
İslâm Ansiklopedisi’ne göre sadaka-i cariye hadisi, vakıf kurumunun temellendirilmesinde rol oynamıştır.
İslâm Ansiklopedisi’nin “Sadaka” maddesine göre sadaka, vakıf kurumuyla birlikte kalıcı bir yapıya kavuşmuş; cami, okul, köprü, aşevi, han ve hamam gibi topluma hizmet veren hayır eserleri bu yolla kurulmuştur. Madde, sadaka-i cariyeyi bu bağlamda özel önem taşıyan bir kavram olarak anar. “Vakıf” maddesinde ise tarih boyunca vakıfların sunduğu hizmetler arasında şunlar sayılır:
Bu örneklerin ortak yanı, yapıldıktan sonra da insanlara hizmet etmeyi sürdürmeleridir.
Sadaka geniş bir kavramdır. İslâm Ansiklopedisi’ne göre zekât ve fitre gibi zorunlu olanları da gönüllü yapılan yardımları da kapsar. Sadaka-i cariye ise faydası süren, kalıcı hayırları anlatan özel bir addır.
Aynı kaynağa göre sadaka yalnızca mal ile olmaz; güler yüz göstermek, güzel söz söylemek ve insanlara zarar veren bir şeyi yoldan kaldırmak da sadaka sayılmıştır.
Su kuyusu, mescid, medrese ve okul gibi eserler bugün de aynı anlayışla yapılmaktadır. Hayır Kapısı Derneği’nin kuyu çalışmaları Su Kuyusu sayfasında; mescid, medrese ve külliye projeleri Kalıcı Eser sayfasında yer alır.
Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi sadaka-i cariyeyi “sürekli, kalıcı hayır” olarak açıklar.
Hz. Peygamber şöyle buyurmuştur: “İnsan öldüğü zaman üç şey dışında ameli kesilir: Sadaka-i cariye, faydalanılan ilim ve kendisine dua eden hayırlı evlat.” (Müslim, Vasiyyet 14)
Sadaka-i cariye, kendisinden faydalanılan ilim ve kişiye dua eden hayırlı evlat.
İslâm Ansiklopedisi’nin “Sadaka” maddesinde sadaka-i cariye, vakıf yoluyla kurulan cami, okul, köprü, aşevi, han ve hamam gibi topluma hizmet veren hayır eserleriyle birlikte anılır.
İslâm Ansiklopedisi’ne göre Hz. Osman’ın Medine’deki Rûme Kuyusu’nu satın alıp Müslümanların yararına bırakması ilk dönem örneklerindendir. Çeşme, sebil ve su yolları da vakıfların tarih boyunca sunduğu kalıcı hizmetler arasında sayılır.
Sadaka, zorunlu ve gönüllü bütün yardımları kapsayan geniş bir kavramdır. Sadaka-i cariye, bunlardan faydası süren kalıcı hayırları anlatır.
İlgili sayfalar
Bu sayfa içeriğinde yer alan tüm eserler (yazı,resim,görüntü,fotoğraf,video,vb.) Hayır Kapısı Derneği'ne ait olup, 5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu ve 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu kapsamında korunmaktadır
Bu hakları ihlal eden kişiler, 5486 sayılı Fikir ve Sanat eserleri Kanunu ve 5237 sayılı Türk Ceza Kanununda yer alan hukuki ve cezai yaptırımlara tabi olurlar. Dernek ilgili yasal işlem başlatma hakkına sahiptir