2019'dan beri iyiliği sınır tanımadan taşıyoruz.
T.C. İstanbul Valiliği İzin No: 34.2025.3307
T.C. İstanbul Valiliği İzin No: 34.2025.3307
· Bağış Rehberi · 4 dk okuma
Zekâtın kimlere verileceğini Kur’an-ı Kerim belirlemiştir: Tevbe Suresi’nin 60. ayeti sekiz sınıf sayar. Bu yazıda bu sekiz sınıfın kimler olduğunu ve mezheplerin bu konudaki görüşlerini Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi’ne dayanarak bulabilirsiniz.
İçindekiler
Zekâtın verileceği yerler Tevbe Suresi’nin 60. ayetinde sayılmıştır. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi’nin sıraladığı biçimiyle bu sekiz sınıf şöyledir:
Aşağıda her sınıfı ve mezheplerin o sınıfı nasıl tanımladığını kısaca bulabilirsiniz.
Hanefî mezhebine göre fakir, temel ihtiyaçlarını karşılayan malı olsa da geliri ihtiyacına yetmeyen ve nisaptan az malı bulunan kişidir; miskin ise hiçbir geliri ve malı olmayandır.
Şâfiî ve Hanbelî mezheplerinde fakir, kendisinin ve bakmakla yükümlü olduğu kişilerin ihtiyacına yetecek malı ve kazancı olmayan; miskin ise güçlükle geçinebilen kişidir. Ölçü olarak Hanefîler nisabı, âlimlerin çoğunluğu ise kişinin ihtiyacına yetecek kadar mala sahip olup olmadığını esas alır.
Zekât gelirlerini toplayan, koruyan, dağıtan ve hesabını tutan görevlilerdir. İslâm Ansiklopedisi’ne göre bu görevlilere geçimlerine yetecek kadar pay verilir.
Gönlü İslâm’a ısındırılmak istenen ya da zararından korunulmak istenen kişilerdir. İslâm Ansiklopedisi, Hz. Peygamber’in vefatından sonra bu payın düştüğü görüşünü de, savaş gibi olağanüstü durumlarda yeniden kullanılabileceği görüşünü de aktarır.
Ayette geçen “rikāb”, köle ve câriyeleri ifade eder. Hanefî ve Şâfiî mezheplerine göre bu sınıf, efendisiyle bedel karşılığında özgürlük anlaşması yapmış köle ve câriyeleri; Mâlikî mezhebine göre bütün köle ve câriyeleri kapsar.
Borçlular (gārimîn) ayette sayılan sınıflardandır. Hanefî mezhebine göre bu sınıf, borcu olan ve nisap miktarı malı bulunmayan kişidir. Diğer üç mezhep borçluları iki gruba ayırır: kendi ihtiyacı için borçlananlar ve toplumun yararı için, örneğin iki tarafın arasını bulmak üzere borçlananlar.
İslâm Ansiklopedisi’ne göre borçluya, borcunu ödeyebilmesi için ihtiyacı kadar zekât verilir.
İslâm Ansiklopedisi’ne göre bu ifade geniş anlamıyla Allah yolundaki her hayırlı işi anlatabilir; fakihler ise onu genellikle Allah yolunda savaşanlar olarak yorumlamıştır. Ebû Hanîfe ve Ebû Yûsuf’a göre bunlar, yoksulluk gibi sebeplerle orduya katılamayan mücahidlerdir; İmam Muhammed’e göre yoksul hacılardır.
Aynı kaynak, bazı çağdaş âlimlerin bu ifadeyi Müslümanların yararına olan her türlü çalışmayı içine alacak biçimde geniş yorumladığını da kaydeder.
Yolda kalmış kişi (ibnü’s-sebîl) de ayette sayılır. Hanefî, Mâlikî ve Hanbelî mezheplerine göre bu, memleketinde malı olduğu hâlde bulunduğu yerde yanında bir şeyi kalmamış kişidir. Şâfiî mezhebi, yolculuğa çıkmak isteyip buna imkânı olmayanı da bu sınıfa katar.
Mezhepler bu konuda farklı görüştedir. İslâm Ansiklopedisi’ne göre Hanefî ve Mâlikî mezheplerinde zekât bu sınıflardan yalnızca birine de verilebilir. Şâfiî mezhebinde ise zekâtı kişi kendisi ya da vekili dağıtıyorsa, görevliler dışındaki yedi sınıf arasında paylaştırılır.
Hz. Peygamber, Muâz b. Cebel’i Yemen’e gönderirken ona verdiği talimatta zekâtı şöyle anlatmıştır:
أَنَّ اللَّهَ افْتَرَضَ عَلَيْهِمْ صَدَقَةً فِي أَمْوَالِهِمْ، تُؤْخَذُ مِنْ أَغْنِيَائِهِمْ وَتُرَدُّ عَلَى فُقَرَائِهِمْ
“Allah onlara, mallarında, zenginlerinden alınıp fakirlerine verilecek bir sadakayı farz kılmıştır.”
Buhârî, Zekât 1
İslâm Ansiklopedisi’ne göre zekâtın, hak sahibi olan kişinin mülkiyetine geçirilmesi gerekir. Bu yüzden cami, yol, köprü ve çeşme gibi hayır hizmetlerine yapılan harcamalar zekât niyetiyle yapılsa da zekât yerine geçmez. Yoksula gıda maddesi vermek ise mülkiyete geçirme sayılır.
Zekât verecek kişinin, onu en çok hak edene ulaştırmak için araştırma yapması tavsiye edilir.
Zekâtın verilemeyeceği kişiler ayrı bir konudur. Aynı kaynağa göre anne, baba, dede, nine, çocuk ve toruna zekât verilmez; Hanefî mezhebine göre kardeş, amca, dayı, hala ve teyze gibi yakınlara ise verilebilir.
İslâm Ansiklopedisi’ne göre zekâtı yükümlünün bizzat vermesi şart değildir; zekât bir vekil ya da kurum aracılığıyla da ödenebilir.
Zekâtınızı derneğimiz aracılığıyla ulaştırmak isterseniz Zekât sayfamızdan bağışta bulunabilir, tutarı aynı sayfadaki hesaplama aracıyla hesaplayabilirsiniz.
Tevbe Suresi’nin 60. ayetinde sekiz sınıf sayılır: fakirler, miskinler, zekât görevlileri, gönlü İslâm’a ısındırılmak istenenler, köleler, borçlular, Allah yolunda olanlar ve yolda kalmışlar.
Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi’ne göre Hanefî mezhebinde kardeş, amca, dayı, hala ve teyze gibi yakınlara zekât verilebilir. Şâfiî, Mâlikî ve Hanbelî mezhepleri ise kişinin nafakasını sağlamakla yükümlü olduğu akrabaya zekât verilemeyeceğini belirtir.
Borçlular ayette sayılan sekiz sınıftan biridir. Hanefî mezhebine göre bu sınıf, borcu olan ve nisap miktarı malı bulunmayan kişidir.
İslâm Ansiklopedisi’ne göre yoksula gıda maddesi vermek, zekâtta aranan mülkiyete geçirme şartını karşılar.
İslâm Ansiklopedisi’ne göre cami, yol, köprü ve çeşme gibi hayır hizmetlerine yapılan harcama zekât niyetiyle yapılsa da zekât yerine geçmez; çünkü zekâtın bir kişinin mülkiyetine geçirilmesi gerekir.
Hanefî ve Mâlikî mezheplerine göre zekât, ayette sayılan sınıflardan yalnızca birine de verilebilir. Şâfiî mezhebi ise sınıflar arasında paylaştırılmasını esas alır.
İslâm Ansiklopedisi’ne göre zekât bir vekil ya da kurum aracılığıyla da ödenebilir.
İlgili sayfalar
Bu sayfa içeriğinde yer alan tüm eserler (yazı,resim,görüntü,fotoğraf,video,vb.) Hayır Kapısı Derneği'ne ait olup, 5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu ve 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu kapsamında korunmaktadır
Bu hakları ihlal eden kişiler, 5486 sayılı Fikir ve Sanat eserleri Kanunu ve 5237 sayılı Türk Ceza Kanununda yer alan hukuki ve cezai yaptırımlara tabi olurlar. Dernek ilgili yasal işlem başlatma hakkına sahiptir