Anasayfa

Giriş/Üye

Hesap No

Bağış Yap

Sepetim

2019'dan beri iyiliği sınır tanımadan taşıyoruz.

T.C. İstanbul Valiliği İzin No: 34.2025.3307

  • Adres: Kısıklı, Yıldıran Sk. No:5, 34696 Üsküdar/İstanbul
  • Çağrı Merkezi: 0216 344 58 51
  • Whatsapp Hattı: 0552 392 58 51 - 0552 393 58 51
  • E-Mail Adresi: [email protected]

T.C. İstanbul Valiliği İzin No: 34.2025.3307

  • Adres: Kısıklı, Yıldıran Sk. No:5, 34696 Üsküdar/İstanbul
  • Çağrı Merkezi: 0216 344 58 51
  • Whatsapp Hattı: 0552 392 58 51 - 0552 393 58 51
  • E-Mail Adresi: [email protected]

Sivil Toplum Kuruluşu Nedir? Dernek ile Vakıf Arasındaki Fark

· Sahadan ve Dernek · 4 dk okuma

Sivil toplum kuruluşu (STK), insanların ortak bir amaç için gönüllü olarak kurduğu, kazanç paylaşmayı amaçlamayan örgütlenmedir. Türkiye’de en yaygın iki biçimi dernek ve vakıftır. Bu yazıda derneğin ve vakfın tanımını, nasıl kurulduklarını ve aralarındaki farkları Türk Medenî Kanunu ile Dernekler Kanunu’na dayanarak bulabilirsiniz.

  • DernekKişi topluluğu, en az 7 kişi
  • VakıfMal topluluğu
  • DayanakTürk Medenî Kanunu, m. 56 ve 101

Sivil toplum kuruluşu nedir?

Oral Karakaya’nın Türkiye’de dernekleşmeyi inceleyen makalesinde sivil toplum, gönüllülük esasıyla kamu hizmeti üreten örgütlenmeler olarak tanımlanır; dernekler, vakıflar, sendikalar ve meslek kuruluşları bu çerçevede sayılır. Aynı makalede sivil toplumun, kamu ve özel sektörün yanında “üçüncü sektör” olarak da nitelendirildiği belirtilir.

Yardım alanında çalışan kuruluşların büyük bölümü dernek ya da vakıf olarak kurulur. İkisinin tanımı Türk Medenî Kanunu’nda yer alır.

Dernek nedir?

Türk Medenî Kanunu’nun 56. maddesine göre dernek; gerçek veya tüzel en az yedi kişinin, kazanç paylaşma dışında belirli ve ortak bir amacı gerçekleştirmek üzere bilgi ve çalışmalarını sürekli olarak birleştirmesiyle oluşan, tüzel kişiliğe sahip kişi topluluğudur. Aynı maddeye göre hukuka veya ahlâka aykırı amaçlarla dernek kurulamaz.

  • Önceden izin almadan dernek kurma hakkı herkese tanınmıştır (m. 57).
  • Her derneğin bir tüzüğü bulunur; tüzükte derneğin adı, amacı, gelir kaynakları, üyelik koşulları ve organları gösterilir (m. 58).
  • Dernek; kuruluş bildirimi, tüzük ve gerekli belgelerin yerleşim yerinin en büyük mülkî amirine verilmesiyle tüzel kişilik kazanır (m. 59).
  • Zorunlu organları genel kurul, yönetim kurulu ve denetim kuruludur (m. 72). Genel kurul, derneğe kayıtlı üyelerden oluşur ve derneğin en yetkili karar organıdır (m. 73).

Vakıf nedir?

Türk Medenî Kanunu’nun 101. maddesine göre vakıf; gerçek veya tüzel kişilerin yeterli mal ve hakları belirli ve sürekli bir amaca özgülemesiyle oluşan, tüzel kişiliğe sahip mal topluluğudur.

  • Vakıf kurma iradesi resmî senetle ya da ölüme bağlı tasarrufla açıklanır; vakıf, yerleşim yeri mahkemesinde tutulan sicile tescil edilmekle tüzel kişilik kazanır (m. 102).
  • Vakıf senedinde vakfın adı, amacı, bu amaca özgülenen mal ve haklar, örgütlenme ve yönetim şekli ile yerleşim yeri gösterilir (m. 106).
  • Vakfın bir yönetim organı bulunur (m. 109).
  • Vakıfların denetimi Vakıflar Genel Müdürlüğü ve üst kuruluşlarınca yapılır (m. 111).

İslâm geleneğinde kalıcı hayır anlayışı için Sadaka-i Câriye Nedir? yazımıza bakabilirsiniz.

Dernek ile vakıf arasındaki farklar

DernekVakıf
Temel unsuruKişi topluluğu (m. 56)Mal topluluğu (m. 101)
KuruluşEn az yedi kişi; bildirim ve tüzüğün mülkî amire verilmesi (m. 56, 59)Resmî senet ya da ölüme bağlı tasarruf; mahkeme siciline tescil (m. 102)
Temel belgesiTüzük (m. 58)Vakıf senedi (m. 106)
Zorunlu organlarıGenel kurul, yönetim kurulu, denetim kurulu (m. 72)Yönetim organı (m. 109)
Denetimİç denetim ve mülkî idare denetimi (Dernekler Kanunu, m. 9 ve 19)Vakıflar Genel Müdürlüğü ve üst kuruluşlar (m. 111)

Tablodaki madde numaraları, ayrıca belirtilmedikçe Türk Medenî Kanunu’na aittir.

Derneklerin gelirleri ve denetimi

5253 sayılı Dernekler Kanunu’na göre:

  • Dernek gelirleri alındı belgesiyle toplanır; bankalar aracılığıyla toplanan gelirlerde banka dekontu ya da hesap özeti alındı belgesi yerine geçer (m. 11).
  • Dernekler, faaliyetlerini ve gelir gider sonuçlarını gösteren beyannameyi her yıl nisan ayı sonuna kadar mülkî idare amirliğine verir (m. 19).
  • Derneklerde iç denetim esastır; denetim kurulu en geç yılda bir denetim yapar (m. 9).
  • Yurt dışından alınacak ve yurt dışına yapılacak yardımlar önceden mülkî idare amirliğine bildirilir (m. 21).
  • Kamu yararına çalışan dernek statüsü, en az bir yıldır faaliyette bulunan ve faaliyetleri topluma yarar sağlayacak nitelikte olan derneklere Cumhurbaşkanı kararıyla verilir (m. 27).

Bu yazı genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır. Kanun metinleri zaman içinde değişebilir; güncel metin için Mevzuat Bilgi Sistemi’ne bakılmalıdır.

Sıkça Sorulan Sorular

İnsanların ortak bir amaç için gönüllü olarak kurduğu, kazanç paylaşmayı amaçlamayan örgütlenmedir. Türkiye’de en yaygın biçimleri dernek ve vakıftır.

Türk Medenî Kanunu’nun 56. maddesine göre en az yedi gerçek veya tüzel kişinin, kazanç paylaşma dışında ortak bir amaç için kurduğu, tüzel kişiliğe sahip kişi topluluğudur.

Türk Medenî Kanunu’nun 101. maddesine göre mal ve hakların belirli ve sürekli bir amaca özgülenmesiyle oluşan, tüzel kişiliğe sahip mal topluluğudur.

Türk Medenî Kanunu’na göre dernek bir kişi topluluğu, vakıf ise bir mal topluluğudur. Dernek en az yedi kişinin bildirimiyle, vakıf ise resmî senet ya da ölüme bağlı tasarrufla ve mahkeme siciline tescille kurulur (m. 56, 59, 101, 102).

Türk Medenî Kanunu’nun 56. maddesine ve Dernekler Kanunu’nun 2. maddesine göre en az yedi gerçek veya tüzel kişiyle kurulur.

Dernekler Kanunu’na göre derneklerde iç denetim esastır (m. 9); gerekli görülen hâllerde İçişleri Bakanı ya da mülkî idare amiri, dernekleri kamu görevlilerine denetletebilir (m. 19).

Dernekler Kanunu’nun 27. maddesine göre en az bir yıldır faaliyette bulunan ve faaliyetleri topluma yarar sağlayacak nitelikte olan derneklere Cumhurbaşkanı kararıyla verilen statüdür.

Kaynaklar

  1. 4721 sayılı Türk Medenî Kanunu, m. 56–59, 72–73, 101–102, 106, 109, 111 (Türkiye Barolar Birliği’nin yayımladığı metin): cocukhaklari.barobirlik.org.tr/dokuman/mevzuat_kanun/turkmedenikanunu.pdf
  2. 5253 sayılı Dernekler Kanunu, m. 2, 9, 11, 19, 21, 27 (TÜRMOB’un yayımladığı metin): www.turmob.org.tr/arsiv/mbs/pratikBilgiler/DerneklerKanunu-2022.pdf
  3. Oral Karakaya, “Türkiye’de Dernekleşme ve Toplumsal Gelişmişlik Göstergeleri Arasındaki İlişki” (DergiPark): dergipark.org.tr/en/download/article-file/2693262
HakkımızdaDerneğimizi yakından tanımak için Hakkımızda sayfamıza bakabilirsiniz. Detaylı Bilgi Almak İçinWhatsApp Hattımız 0552 392 58 51

Bu sayfa içeriğinde yer alan tüm eserler (yazı,resim,görüntü,fotoğraf,video,vb.) Hayır Kapısı Derneği'ne ait olup, 5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu ve 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu kapsamında korunmaktadır

Bu hakları ihlal eden kişiler, 5486 sayılı Fikir ve Sanat eserleri Kanunu ve 5237 sayılı Türk Ceza Kanununda yer alan hukuki ve cezai yaptırımlara tabi olurlar. Dernek ilgili yasal işlem başlatma hakkına sahiptir

STK PRO