2019'dan beri iyiliği sınır tanımadan taşıyoruz.
T.C. İstanbul Valiliği İzin No: 34.2025.3307
T.C. İstanbul Valiliği İzin No: 34.2025.3307
· Ayet ve Hadislerle Değerler · 3 dk okuma
Sünnet, sözlükte izlenen yol anlamına gelir. Dinî bir terim olarak Hz. Peygamber’in sözlerini, fiillerini ve onaylarını; fıkıhta ise farz ya da vâcip olmaksızın yapılması istenen fiilleri ifade eder. Bu yazıda sünnetin anlamını, çeşitlerini ve dindeki yerini kaynağıyla bulabilirsiniz.
İçindekiler
Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi’ne göre sünnet sözlükte “izlenen yol, yöntem, örnek alınan uygulama, örf ve gelenek” anlamlarına gelir. Ansiklopedideki maddelere göre kelime, ilim dallarında şu anlamlarda kullanılır:
| Alan | Sünnetin anlamı |
|---|---|
| Fıkıh usulü (delil olarak) | Şer‘î delillerin ikincisi; Hz. Peygamber’in sözleri, fiilleri ve onayları |
| Hadis ilmi | Hadis âlimlerinin çoğunluğuna göre hadisle eş anlamlı |
| Kelâm ilmi | Hz. Peygamber’in ve ashabının inançta ve amelde izlediği yol |
| Fıkıh usulü (hüküm olarak) | Vâcip derecesinde olmaksızın yapılması dinen istenen fiil |
Türkçe’de “sünnet” kelimesi erkek çocukların sünnet edilmesi için de kullanılır. İslâm Ansiklopedisi’nde bu konu ayrı bir maddede ele alınır ve Arapça karşılığının “hıtân” olduğu belirtilir. Bu gelenekle ilgili Kirve Nedir? yazımıza bakabilirsiniz.
İslâm Ansiklopedisi’nde sünnet üç kısımda ele alınır:
| Çeşit | Açıklama |
|---|---|
| Kavlî sünnet | Hz. Peygamber’in sözleri |
| Fiilî sünnet | Hz. Peygamber’in fiilleri; maddede namazın nasıl kılınacağını gösteren uygulamalar örnek verilir |
| Takrîrî sünnet | Hz. Peygamber’in gördüğü ya da duyduğu bir davranış karşısında onay sayılabilecek tavrı |
Maddeye göre hadis âlimlerinin çoğunluğu sünneti hadisle eş anlamlı kabul eder. Hadis kavramı için Hadis Nedir?, hadis kitapları için Kütüb-i Sitte Nedir? yazılarımıza bakabilirsiniz.
İslâm Ansiklopedisi’nde sünnetin dindeki yerine işaret eden ayetler arasında şu iki ayet de anılır:
لَقَدْ كَانَ لَكُمْ فِي رَسُولِ اللَّهِ أُسْوَةٌ حَسَنَةٌ لِمَنْ كَانَ يَرْجُو اللَّهَ وَالْيَوْمَ الْآخِرَ وَذَكَرَ اللَّهَ كَثِيرًا
“Andolsun, Allah’ın Resûlü’nde sizin için; Allah’a ve ahiret gününe kavuşmayı uman ve Allah’ı çokça anan kimseler için güzel bir örnek vardır.”
Ahzâb, 33/21
قُلْ إِنْ كُنْتُمْ تُحِبُّونَ اللَّهَ فَاتَّبِعُونِي يُحْبِبْكُمُ اللَّهُ وَيَغْفِرْ لَكُمْ ذُنُوبَكُمْ ۗ وَاللَّهُ غَفُورٌ رَحِيمٌ
“De ki: Eğer Allah’ı seviyorsanız bana uyun ki Allah da sizi sevsin ve günahlarınızı bağışlasın. Allah çok bağışlayıcıdır, çok merhametlidir.”
Âl-i İmrân, 3/31
Enes b. Mâlik’in anlattığına göre üç kişi Hz. Peygamber’in hanımlarının evlerine gelip onun ibadetini sormuş; öğrendiklerini az bulunca biri geceleri hep namaz kılacağını, biri hep oruç tutacağını, biri de hiç evlenmeyeceğini söylemişti. Hz. Peygamber onlara şöyle buyurdu:
أَمَا وَاللَّهِ إِنِّي لأَخْشَاكُمْ لِلَّهِ وَأَتْقَاكُمْ لَهُ، لَكِنِّي أَصُومُ وَأُفْطِرُ، وَأُصَلِّي وَأَرْقُدُ وَأَتَزَوَّجُ النِّسَاءَ، فَمَنْ رَغِبَ عَنْ سُنَّتِي فَلَيْسَ مِنِّي
“Allah’a yemin ederim ki ben, aranızda Allah’tan en çok korkan ve O’na karşı gelmekten en çok sakınanınızım. Bununla birlikte oruç tutarım, tutmadığım da olur; namaz kılarım, uyurum da; kadınlarla evlenirim. Kim benim sünnetimden yüz çevirirse benden değildir.”
Buhârî, Nikâh, hadis no: 5063
İslâm Ansiklopedisi’ne göre sünnetteki hükümler Kur’an’daki hükümlerle karşılaştırıldığında dört durum ortaya çıkar. Maddede bunlardan üçü için şu örnekler verilir:
| Durum | Maddede verilen örnek |
|---|---|
| Kur’an’daki hükmü destekler | Gönül hoşnutluğu olmadan başkasının malının helâl olmayacağını bildiren hadis (Nisâ suresinin 29. ayetiyle aynı yöndedir) |
| Kur’an’daki hükmü açıklar | Namaz vakitlerini bildiren hadisler (“Namazı kılın” emrini açıklar) |
| Kur’an’da yer almayan bir konuda hüküm koyar | Ninenin mirastaki payı ve fitre (sadaka-i fıtır) |
Maddede dördüncü durum olarak nesih (bir hükmün kaldırılması) anılır.
İslâm Ansiklopedisi’nin fıkıh usulü terimi olarak “Sünnet” maddesine göre sünnet, vâcip derecesinde olmaksızın yapılması dinen istenen fiildir. Maddede sünnetle ilgili şu ayrımlara yer verilir:
| Tür | Maddedeki açıklama ve örnek |
|---|---|
| Sünnet-i hüdâ | Bayram namazı, ezan, kamet ve cemaatle namaz |
| Sünnet-i zevâid | Yapılması güzel, terk edilmesinde sakınca bulunmayan sünnet; Hz. Peygamber’in yeme, içme ve giyinme gibi davranışlarına uymak |
| Müekked sünnet | Hz. Peygamber’in sürekli yaptığı, nadiren terk ettiği fiil; abdestte ağza ve buruna su vermek, sabah namazının farzından önceki iki rekât |
| Gayri müekked sünnet | Hz. Peygamber’in bazen yapıp bazen terk ettiği ibadet; ikindi ve yatsı namazının farzından önceki dörder rekât, pazartesi ve perşembe orucu |
| Sünnet-i ayn | Bir kişinin ya da grubun yapmasıyla başkalarından düşmeyen sünnet; maddeye göre sünnetler genellikle böyledir |
| Sünnet-i kifâye | Bir kişi ya da grup yerine getirince diğerlerinden istenmeyen sünnet; bir beldede bazı kişilerin ezan ve kamet okuması |
Maddeye göre sünnet-i hüdâ ve sünnet-i zevâid ayrımını Hanefî usulcüleri benimsemiştir. Şâfiî usulcüsü Şîrâzî’ye göre ise sünnet, mendup, müstehap, nâfile ve tatavvu eş anlamlı terimlerdir.
Maddede, müekked sünneti terk eden kişinin cezayı hak etmediği, bununla birlikte kınanmayı hak ettiği belirtilir. Sabah namazının sünneti hakkında Hz. Peygamber şöyle buyurmuştur:
رَكْعَتَا الْفَجْرِ خَيْرٌ مِنَ الدُّنْيَا وَمَا فِيهَا
“Sabah namazının iki rekât sünneti, dünyadan ve dünyadaki her şeyden daha hayırlıdır.”
Müslim, Salâtü’l-müsâfirîn, hadis no: 725
Sünnet namazlar için Namaz Kaç Rekât?, nafile namazlar için Nafile Namazlar Nelerdir? yazılarımıza bakabilirsiniz.
Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi’ne göre sünnet sözlükte “izlenen yol, yöntem, örnek alınan uygulama, örf ve gelenek” anlamlarına gelir; fıkıh usulünde Hz. Peygamber’in sözleri, fiilleri ve onayları olarak tanımlanır.
Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi’nde sünnet; söz (kavlî), fiil (fiilî) ve onay (takrîrî) olmak üzere üç kısımda ele alınır.
Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi’ne göre hadis âlimlerinin çoğunluğu sünneti hadisle eş anlamlı kabul eder.
Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi’ne göre müekked sünnet, Hz. Peygamber’in sürekli yaptığı, nadiren terk ettiği fiillerdir; abdestte ağza ve buruna su vermek ile sabah namazının farzından önceki iki rekât buna örnek verilir.
Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi’ne göre gayri müekked sünnet, Hz. Peygamber’in bazen yapıp bazen terk ettiği ibadetlerdir; ikindi ve yatsı namazının farzından önceki dörder rekât ile pazartesi ve perşembe orucu buna örnek verilir.
Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi’ne göre bir kişi ya da grup yerine getirince diğerlerinden istenmeyen sünnettir; bir beldede bazı kişilerin ezan ve kamet okuması buna örnek verilir.
Bu hadis Buhârî’nin ve Müslim’in “Nikâh” bölümlerinde geçer (Buhârî, Nikâh, hadis no: 5063; Müslim, Nikâh, hadis no: 1401).
Bu sayfa içeriğinde yer alan tüm eserler (yazı,resim,görüntü,fotoğraf,video,vb.) Hayır Kapısı Derneği'ne ait olup, 5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu ve 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu kapsamında korunmaktadır
Bu hakları ihlal eden kişiler, 5486 sayılı Fikir ve Sanat eserleri Kanunu ve 5237 sayılı Türk Ceza Kanununda yer alan hukuki ve cezai yaptırımlara tabi olurlar. Dernek ilgili yasal işlem başlatma hakkına sahiptir