2019'dan beri iyiliği sınır tanımadan taşıyoruz.
T.C. İstanbul Valiliği İzin No: 34.2025.3307
T.C. İstanbul Valiliği İzin No: 34.2025.3307
· Bağış Rehberi · 4 dk okuma
Zekât herkese verilemez: kaynaklarda anne baba, çocuklar, eş, zenginler ve bazı başka kişiler zekât verilemeyecekler arasında sayılır. Bu yazıda kimlere zekât verilmediğini ve mezheplerin görüşlerini Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi’ne dayanarak bulabilirsiniz.
İçindekiler
Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi, zekât verilemeyecek kişileri dört başlıkta toplar:
Bunlara ek olarak eşlerin durumu ve cami, çeşme gibi hayır işlerine yapılan harcamalar da aşağıda ayrıca ele alınmıştır.
İslâm Ansiklopedisi’ne göre kişi anne, baba, dede ve ninesine, çocuğuna ve torununa zekât veremez.
Din İşleri Yüksek Kurulu’nun açıklamalarında genel ölçü şöyle ifade edilir: zekât ya da fitre veren kimse, verdiğinden doğrudan ya da dolaylı olarak yararlanmamalıdır.
Din İşleri Yüksek Kurulu’nun açıklamalarında eşlerin birbirine zekât, fitre ve fidye veremeyeceği belirtilir. İslâm Ansiklopedisi de Hanefî mezhebine göre kadının yoksul kocasına zekât veremeyeceğini kaydeder.
Bu konuda mezhepler arasında fark vardır. İslâm Ansiklopedisi’ne göre Hanefî mezhebinde kardeş, amca, teyze, dayı ve hala gibi akrabaya zekât verilebilir.
Din İşleri Yüksek Kurulu’nun “Zekât – Sıkça Sorulanlar” kitapçığına göre de kardeş, teyze, dayı, amca, hala, gelin, damat, kayınpeder ve kayınvalideye, zengin değillerse zekât ve fitre verilebilir. Aynı kitapçıkta üvey anne, üvey baba ve üvey çocuğa da yoksul olmaları hâlinde zekât verilebileceği belirtilir.
Şâfiî, Mâlikî ve Hanbelî mezhepleri ise ölçü olarak nafakayı alır: kişi, nafakasını sağlamakla yükümlü olduğu akrabasına zekât veremez. Bu yükümlülüğün kimleri kapsadığı da mezhebe göre değişir. Şâfiî mezhebinde üst soy ve alt soyu; Mâlikî mezhebinde yalnızca anne babayı ve belirli bir yaşa ya da evliliğe kadar çocukları kapsar.
İslâm Ansiklopedisi’ne göre Hanefî mezhebinde nisap miktarı mala sahip olan kişiye ve onun küçük çocuğuna zekât verilmez. Nisap, zekât yükümlülüğünün başladığı zenginlik ölçüsüdür; ayrıntısını Zekât sayfamızda bulabilirsiniz.
İslâm Ansiklopedisi, birkaç âlim dışında fakihlerin zekâtın yalnızca Müslüman ihtiyaç sahiplerine verileceğinde birleştiğini aktarır.
Nafile sadaka ise farklıdır: aynı kaynağa göre Şâfiîler dışındaki fakihler, nafile sadakanın Müslüman olmayan yoksullara da verilebileceği görüşündedir.
İslâm Ansiklopedisi’ne göre Hanefî mezhebinde Hâşimoğulları’na, Şâfiî mezhebinde Hâşimoğulları ile Muttaliboğulları’na zekât verilmez.
Bir rivayete göre Hz. Hasan zekât hurmalarından birini ağzına aldığında Hz. Peygamber onu attırmış ve şöyle buyurmuştur:
أَمَا شَعَرْتَ أَنَّا لاَ نَأْكُلُ الصَّدَقَةَ
“Bizim sadaka yemediğimizi bilmiyor musun?”
Buhârî, Zekât, hadis no: 1491
İslâm Ansiklopedisi’ne göre zekâtın, hak sahibi olan kişinin mülkiyetine geçirilmesi gerekir. Bu yüzden cami, yol, köprü ve çeşme gibi hayır hizmetlerine, kefen masrafına, vefat etmiş birinin borcunun ödenmesine ve hayır vakıflarına yapılan yardımlar zekât niyetiyle yapılsa da zekât yerine geçmez.
Bu tür hayırlar ayrıca değerlidir; yalnızca zekât hesabına sayılmaz.
Yoksula gıda maddesi vermek ise aynı kaynağa göre mülkiyete geçirme sayılır.
İslâm Ansiklopedisi, zekât verecek kişinin onu en çok hak edene ulaştırmak için araştırma yapması gerektiğini belirtir. Araştırmaya rağmen zekât verilen kişinin sonradan zengin olduğu anlaşılırsa mezhepler farklı görüştedir: Ebû Hanîfe ve İmam Muhammed’e göre zekâtı yeniden vermek gerekmez; Ebû Yûsuf’a göre gerekir.
Zekâtın verileceği sekiz sınıf Tevbe Suresi’nin 60. ayetinde sayılmıştır. Ayrıntısı için Zekât Kimlere Verilir? Sekiz Sınıf yazımıza bakabilirsiniz.
Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi’ne göre kişi anne, baba, dede ve ninesine zekât veremez. Çocuk ve torunlar için de aynı ölçü geçerlidir.
İslâm Ansiklopedisi’ne göre Hanefî mezhebinde kardeş, amca, teyze, dayı ve hala gibi akrabaya zekât verilebilir. Diğer üç mezhep, kişinin nafakasını sağlamakla yükümlü olduğu akrabaya zekât verilemeyeceğini belirtir.
Din İşleri Yüksek Kurulu’nun “Zekât – Sıkça Sorulanlar” kitapçığına göre gelin, damat, kayınpeder ve kayınvalideye, zengin değillerse zekât verilebilir.
Din İşleri Yüksek Kurulu’nun açıklamalarında eşlerin birbirine zekât, fitre ve fidye veremeyeceği belirtilir.
İslâm Ansiklopedisi’ne göre cami, yol, köprü ve çeşme gibi hayır hizmetlerine yapılan harcama zekât niyetiyle yapılsa da zekât yerine geçmez; çünkü zekâtın bir kişinin mülkiyetine geçirilmesi gerekir.
İslâm Ansiklopedisi’ne göre Hanefî ve Hanbelî mezhepleri buna izin vermez. İmam Mâlik’e ve İmam Şâfiî’den gelen bir görüşe göre ise ödenebilir.
İslâm Ansiklopedisi, birkaç âlim dışında fakihlerin zekâtın yalnızca Müslüman ihtiyaç sahiplerine verileceğinde birleştiğini aktarır. Nafile sadaka konusunda ise çoğunluk daha geniş düşünür.
Mezhepler farklı görüştedir. İslâm Ansiklopedisi’ne göre Ebû Hanîfe ve İmam Muhammed zekâtın yeniden verilmesini gerekli görmez; Ebû Yûsuf gerekli görür.
İlgili sayfalar
Bu sayfa içeriğinde yer alan tüm eserler (yazı,resim,görüntü,fotoğraf,video,vb.) Hayır Kapısı Derneği'ne ait olup, 5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu ve 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu kapsamında korunmaktadır
Bu hakları ihlal eden kişiler, 5486 sayılı Fikir ve Sanat eserleri Kanunu ve 5237 sayılı Türk Ceza Kanununda yer alan hukuki ve cezai yaptırımlara tabi olurlar. Dernek ilgili yasal işlem başlatma hakkına sahiptir