2019'dan beri iyiliği sınır tanımadan taşıyoruz.
T.C. İstanbul Valiliği İzin No: 34.2025.3307
T.C. İstanbul Valiliği İzin No: 34.2025.3307
· Ayet ve Hadislerle Değerler · 4 dk okuma
Bu yazıda cömertlik, iyilik ve merhamet konularında Buhârî ve Müslim’in kitaplarından seçilmiş 21 hadisi Arapça metni, Türkçe anlamı ve kaynağıyla bulabilirsiniz. Cömertliğin anlamı Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi’ne dayanılarak kısaca açıklandı.
İçindekiler
Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi cömertliği, kişinin elindeki imkânı kendi isteğiyle ve karşılık beklemeden başkalarının yararına kullanması olarak açıklar; bunun meşru ölçüler içinde kalması gerektiğini de belirtir. Maddeye göre cömertlik, israf ile cimrilik arasındaki orta yoldur.
Maddeye göre cömertlik sayılabilmesi için yardımın isteyerek yapılması gerekir. Maddenin aktardığına göre Gazzâlî, iyilik niyeti taşıyıp imkânı bulunmayan kişiyi de cömert sayar.
Kişinin gerektiğinde kendi ihtiyacından vazgeçip imkânını başkası için kullanmasına “îsâr” denir. İslâm Ansiklopedisi’ne göre bu terim Haşr Suresi’nin 9. ayetinden alınmıştır.
كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَجْوَدَ النَّاسِ، وَكَانَ أَجْوَدُ مَا يَكُونُ فِي رَمَضَانَ حِينَ يَلْقَاهُ جِبْرِيلُ، وَكَانَ يَلْقَاهُ فِي كُلِّ لَيْلَةٍ مِنْ رَمَضَانَ فَيُدَارِسُهُ الْقُرْآنَ، فَلَرَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَجْوَدُ بِالْخَيْرِ مِنَ الرِّيحِ الْمُرْسَلَةِ
“Resûlullah insanların en cömerdiydi. En cömert olduğu zaman da Ramazan’da Cebrâil’in kendisiyle buluştuğu zamandı. Cebrâil Ramazan’ın her gecesinde onunla buluşur, Kur’an’ı karşılıklı okurlardı. İşte o zaman Resûlullah, hayırda esen rüzgârdan daha cömert olurdu.”
Buhârî, Bed’ü’l-vahy, hadis no: 6 (Abdullah b. Abbas’ın anlatımı)
مَا سُئِلَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم عَنْ شَىْءٍ قَطُّ فَقَالَ لاَ
“Hz. Peygamber’den bir şey istenip de “hayır” dediği hiç olmamıştır.”
Buhârî, Edeb, hadis no: 6034 (Câbir b. Abdullah’ın anlatımı)
İlk rivayeti Abdullah b. Abbas, ikincisini Câbir b. Abdullah aktarır; ikisi de Hz. Peygamber’i anlatan sahâbî sözüdür.
قَالَ اللَّهُ أَنْفِقْ يَا ابْنَ آدَمَ أُنْفِقْ عَلَيْكَ
“Allah şöyle buyurdu: Ey Âdemoğlu, infak et ki ben de sana infak edeyim.”
Buhârî, Nafakât, hadis no: 5352
مَا مِنْ يَوْمٍ يُصْبِحُ الْعِبَادُ فِيهِ إِلاَّ مَلَكَانِ يَنْزِلاَنِ فَيَقُولُ أَحَدُهُمَا اللَّهُمَّ أَعْطِ مُنْفِقًا خَلَفًا، وَيَقُولُ الآخَرُ اللَّهُمَّ أَعْطِ مُمْسِكًا تَلَفًا
“Kulların sabaha çıktığı her gün iki melek iner. Biri, “Allah’ım, infak edene yerine yenisini ver” der. Diğeri, “Allah’ım, malını elinde tutana telef ver” der.”
Buhârî, Zekât, hadis no: 1442
لاَ حَسَدَ إِلاَّ فِي اثْنَتَيْنِ رَجُلٌ آتَاهُ اللَّهُ مَالاً فَسَلَّطَهُ عَلَى هَلَكَتِهِ فِي الْحَقِّ، وَرَجُلٌ آتَاهُ اللَّهُ حِكْمَةً فَهْوَ يَقْضِي بِهَا وَيُعَلِّمُهَا
“Yalnız iki kişiye gıpta edilir: Allah’ın kendisine mal verdiği ve o malı hak yolunda harcamaya muvaffak kıldığı kişi ile Allah’ın kendisine hikmet verdiği, onunla hükmeden ve onu öğreten kişi.”
Buhârî, Zekât, hadis no: 1409
اتَّقُوا الظُّلْمَ فَإِنَّ الظُّلْمَ ظُلُمَاتٌ يَوْمَ الْقِيَامَةِ وَاتَّقُوا الشُّحَّ فَإِنَّ الشُّحَّ أَهْلَكَ مَنْ كَانَ قَبْلَكُمْ
“Zulümden sakının; çünkü zulüm kıyamet gününde karanlıklardır. Cimrilikten sakının; çünkü cimrilik sizden öncekileri helak etmiştir.”
Müslim, Birr, hadis no: 2578
Bir kişi Hz. Peygamber’e “Hangi sadakanın sevabı daha büyüktür?” diye sormuş, şu cevabı almıştır:
أَنْ تَصَدَّقَ وَأَنْتَ صَحِيحٌ شَحِيحٌ، تَخْشَى الْفَقْرَ وَتَأْمُلُ الْغِنَى، وَلاَ تُمْهِلُ حَتَّى إِذَا بَلَغَتِ الْحُلْقُومَ قُلْتَ لِفُلاَنٍ كَذَا، وَلِفُلاَنٍ كَذَا، وَقَدْ كَانَ لِفُلاَنٍ
“Sağlıklı ve mala düşkün olduğun, fakirlikten korkup zengin olmayı umduğun hâlde verdiğin sadakadır. Bunu, can boğaza gelip de “Falana şu kadar, filana şu kadar” diyeceğin zamana bırakma; o mal zaten falanın olmuştur.”
Buhârî, Zekât, hadis no: 1419
İnfak hakkında ayrıntı için İnfak Nedir? yazımıza bakabilirsiniz.
كُلُّ مَعْرُوفٍ صَدَقَةٌ
“Her iyilik sadakadır.”
Buhârî, Edeb, hadis no: 6021
لاَ تَحْقِرَنَّ مِنَ الْمَعْرُوفِ شَيْئًا وَلَوْ أَنْ تَلْقَى أَخَاكَ بِوَجْهٍ طَلْقٍ
“Kardeşini güler yüzle karşılamak da olsa hiçbir iyiliği küçük görme.”
Müslim, Birr, hadis no: 2626
يَا نِسَاءَ الْمُسْلِمَاتِ لاَ تَحْقِرَنَّ جَارَةٌ لِجَارَتِهَا وَلَوْ فِرْسِنَ شَاةٍ
“Ey Müslüman kadınlar! Hiçbir komşu, komşusuna vereceği şeyi bir koyun paçası bile olsa küçük görmesin.”
Buhârî, Edeb, hadis no: 6017
مَنْ دَلَّ عَلَى خَيْرٍ فَلَهُ مِثْلُ أَجْرِ فَاعِلِهِ
“Bir hayra öncülük eden kişiye, o hayrı yapanın sevabı kadar sevap vardır.”
Müslim, İmâre, hadis no: 1893
الْبِرُّ حُسْنُ الْخُلُقِ وَالإِثْمُ مَا حَاكَ فِي صَدْرِكَ وَكَرِهْتَ أَنْ يَطَّلِعَ عَلَيْهِ النَّاسُ
“İyilik güzel ahlâktır. Günah ise içini rahatsız eden ve insanların bilmesini istemediğin şeydir.”
Müslim, Birr, hadis no: 2553
“Bir hayra öncülük eden…” sözü, binek isteyen bir kişiye yardım edebilecek birini gösteren sahâbî üzerine söylenmiştir (Müslim, İmâre, hadis no: 1893).
عَلَى كُلِّ مُسْلِمٍ صَدَقَةٌ
“Her Müslümanın sadaka vermesi gerekir.”
Buhârî, Zekât, hadis no: 1445
Hadisin devamında sahâbîler, verecek bir şey bulamayanın ne yapacağını sorar. Hz. Peygamber sırasıyla şunları söyler:
Bir kişi de Hz. Peygamber’e “İslam’da hangi davranış daha hayırlıdır?” diye sormuş, şu cevabı almıştır:
تُطْعِمُ الطَّعَامَ، وَتَقْرَأُ السَّلاَمَ عَلَى مَنْ عَرَفْتَ وَمَنْ لَمْ تَعْرِفْ
“Yemek yedirmen, tanıdığına da tanımadığına da selam vermendir.”
Buhârî, Îmân, hadis no: 12
مَنْ لاَ يَرْحَمُ لاَ يُرْحَمُ
“Merhamet etmeyene merhamet edilmez.”
Buhârî, Edeb, hadis no: 5997
لاَ يَرْحَمُ اللَّهُ مَنْ لاَ يَرْحَمُ النَّاسَ
“İnsanlara merhamet etmeyene Allah merhamet etmez.”
Buhârî, Tevhîd, hadis no: 7376
مَثَلُ الْمُؤْمِنِينَ فِي تَوَادِّهِمْ وَتَرَاحُمِهِمْ وَتَعَاطُفِهِمْ مَثَلُ الْجَسَدِ إِذَا اشْتَكَى مِنْهُ عُضْوٌ تَدَاعَى لَهُ سَائِرُ الْجَسَدِ بِالسَّهَرِ وَالْحُمَّى
“Müminler birbirini sevmekte, birbirine merhamet etmekte ve birbirini kollamakta bir beden gibidir. Bedenin bir organı rahatsızlandığında diğer organlar da uykusuzluk ve ateşle ona ortak olur.”
Müslim, Birr, hadis no: 2586
أَطْعِمُوا الْجَائِعَ، وَعُودُوا الْمَرِيضَ، وَفُكُّوا الْعَانِيَ
“Aç olanı doyurun, hastayı ziyaret edin, esiri kurtarın.”
Buhârî, Et‘ime, hadis no: 5373
السَّاعِي عَلَى الأَرْمَلَةِ وَالْمِسْكِينِ كَالْمُجَاهِدِ فِي سَبِيلِ اللَّهِ، أَوِ الْقَائِمِ اللَّيْلَ الصَّائِمِ النَّهَارَ
“Dul kadınlar ve yoksullar için çalışıp çabalayan kişi, Allah yolunda cihad eden ya da geceleri namaz kılıp gündüzleri oruç tutan kimse gibidir.”
Buhârî, Nafakât, hadis no: 5353
كَافِلُ الْيَتِيمِ لَهُ أَوْ لِغَيْرِهِ أَنَا وَهُوَ كَهَاتَيْنِ فِي الْجَنَّةِ
“Kendi yakını olan ya da olmayan bir yetimi himaye eden kişiyle ben, cennette şu ikisi gibi olacağız.”
Müslim, Zühd, hadis no: 2983
İlk hadis şu olay üzerine söylenmiştir: Hz. Peygamber torunu Hasan’ı öpmüş, yanında bulunan Akra‘ b. Hâbis de on çocuğu olduğunu ve hiçbirini öpmediğini söylemiştir (Buhârî, Edeb, hadis no: 5997).
Yetim hakkında ayrıntı için Yetim Kime Denir? yazımıza bakabilirsiniz.
Hz. Peygamber, susuzluktan nemli toprağı yalayan bir köpeğe kuyudan su çıkarıp içiren ve bu yüzden bağışlanan bir adamı anlatmıştır. Sahâbîler “Hayvanlara yaptığımız iyilikte de bize sevap var mı?” diye sorunca şu cevabı vermiştir:
فِي كُلِّ كَبِدٍ رَطْبَةٍ أَجْرٌ
“Her canlıya yapılan iyilikte sevap vardır.”
Buhârî, Müsâkāt, hadis no: 2363
Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi’nin “Cömertlik” maddesinde anılan ayetlerden bazıları şunlardır: Bakara Suresi 261–265. ve 267. ayetler, Âl-i İmrân Suresi 92. ayet, İnsân Suresi 8–10. ayetler, Haşr Suresi 9. ayet, İsrâ Suresi 29. ayet ve Furkân Suresi 67. ayet.
Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi cömertliği, kişinin elindeki imkânı kendi isteğiyle ve karşılık beklemeden başkalarının yararına kullanması olarak açıklar.
Abdullah b. Abbas’ın aktardığına göre Hz. Peygamber insanların en cömerdiydi; en cömert olduğu zaman da Ramazan’dı (Buhârî, Bed’ü’l-vahy, hadis no: 6).
Hadis Buhârî’de geçer (Buhârî, Edeb, hadis no: 5997).
Hadis Buhârî’de geçer (Buhârî, Edeb, hadis no: 6021).
Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi’ne göre cömertlik, israf ile cimrilik arasındaki orta yoldur.
İlgili sayfalar
Bu sayfa içeriğinde yer alan tüm eserler (yazı,resim,görüntü,fotoğraf,video,vb.) Hayır Kapısı Derneği'ne ait olup, 5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu ve 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu kapsamında korunmaktadır
Bu hakları ihlal eden kişiler, 5486 sayılı Fikir ve Sanat eserleri Kanunu ve 5237 sayılı Türk Ceza Kanununda yer alan hukuki ve cezai yaptırımlara tabi olurlar. Dernek ilgili yasal işlem başlatma hakkına sahiptir