2019'dan beri iyiliği sınır tanımadan taşıyoruz.
T.C. İstanbul Valiliği İzin No: 34.2025.3307
T.C. İstanbul Valiliği İzin No: 34.2025.3307
· Ayet ve Hadislerle Değerler · 6 dk okuma
Kırk hadis, çeşitli konulara dair kırk hadisi bir araya getiren köklü bir geleneğin adıdır. Bu yazıda Buhârî ve Müslim’in kitaplarından seçilmiş kırk hadisi Arapça metni, Türkçe anlamı ve kaynağıyla, sekiz başlık altında bulabilirsiniz.
İçindekiler
Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi’ne göre kırk hadis, çeşitli konulara dair kırk hadisi içeren kitap türünün adıdır; Arapçada “erbaûn”, Farsçada “çihil hadîs” diye anılır. Maddeye göre bu tür hicrî II. (miladi VIII.) yüzyılın ikinci yarısından itibaren ortaya çıkmıştır; bilinen ilk kırk hadis kitabını Abdullah b. Mübârek yazmış, ancak bu eserin mahiyeti hakkında bilgi bulunmamaktadır.
Madde, bu geleneğin kırk hadis derleyen kimseyi konu alan bir rivayete dayandığını, bu rivayetin ise zayıf olduğunu belirtir: Ahmed b. Hanbel rivayetin sahih bir isnadının bulunmadığını söylemiş, Nevevî de hadis hafızlarının rivayetin zayıflığında birleştiğini aktarmıştır.
İslâm Ansiklopedisi’ne göre Nevevî’nin “el-Erbaûn”u benzeri eserlerden çok daha fazla tanınmıştır; bu eserde 42 hadis bulunur.
Maddede Türk edebiyatındaki kırk hadis geleneği de anlatılır; Ali Şîr Nevâî, Fuzûlî ve Nâbî, Câmî’nin kırk hadisini çevirenler arasında anılır.
Bu yazıdaki kırk hadis, Buhârî ve Müslim’in “el-Câmiu’s-sahîh” adlı kitaplarından seçildi; klasik bir kırk hadis kitabının çevirisi değildir. Hadisler sekiz başlık altında beşer beşer sıralandı.
Her hadisin altında kitabın adı, bölümü ve hadis numarası yazılıdır. Bazı hadisler daha uzun bir rivayetin bölümüdür; bunlar ilgili başlığın altında belirtilmiştir.
إِنَّمَا الْأَعْمَالُ بِالنِّيَّاتِ، وَإِنَّمَا لِكُلِّ امْرِئٍ مَا نَوَى
“Ameller niyetlere göredir; herkese ancak niyet ettiği şey vardır.”
Buhârî, Bed’ü’l-vahy, hadis no: 1
بُنِيَ الإِسْلاَمُ عَلَى خَمْسٍ شَهَادَةِ أَنْ لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ وَأَنَّ مُحَمَّدًا رَسُولُ اللَّهِ، وَإِقَامِ الصَّلاَةِ، وَإِيتَاءِ الزَّكَاةِ، وَالْحَجِّ، وَصَوْمِ رَمَضَانَ
“İslam beş şey üzerine kurulmuştur: Allah’tan başka ilah olmadığına ve Muhammed’in Allah’ın elçisi olduğuna şahitlik etmek, namazı kılmak, zekâtı vermek, haccetmek ve Ramazan orucunu tutmak.”
Buhârî, Îmân, hadis no: 8
لا يُؤْمِنُ أَحَدُكُمْ حَتَّى يُحِبَّ لأَخِيهِ مَا يُحِبُّ لِنَفْسِهِ
“Sizden biri, kendisi için istediğini kardeşi için de istemedikçe iman etmiş olmaz.”
Buhârî, Îmân, hadis no: 13
دَعْهُ فَإِنَّ الْحَيَاءَ مِنَ الإِيمَانِ
“Onu bırak; çünkü hayâ imandandır.”
Buhârî, Îmân, hadis no: 24
مَنْ رَأَى مِنْكُمْ مُنْكَرًا فَلْيُغَيِّرْهُ بِيَدِهِ فَإِنْ لَمْ يَسْتَطِعْ فَبِلِسَانِهِ فَإِنْ لَمْ يَسْتَطِعْ فَبِقَلْبِهِ وَذَلِكَ أَضْعَفُ الإِيمَانِ
“Sizden kim bir kötülük görürse onu eliyle düzeltsin; buna gücü yetmezse diliyle, buna da gücü yetmezse kalbiyle karşı çıksın. Bu ise imanın en zayıf derecesidir.”
Müslim, Îmân, hadis no: 49
1. hadis, Buhârî’nin kitabındaki ilk rivayetin baş tarafıdır. 4. hadisi Hz. Peygamber, kardeşine hayâ konusunda öğüt veren bir kişiye söylemiştir.
مَنْ صَامَ رَمَضَانَ إِيمَانًا وَاحْتِسَابًا غُفِرَ لَهُ مَا تَقَدَّمَ مِنْ ذَنْبِهِ
“Kim inanarak ve sevabını Allah’tan umarak Ramazan orucunu tutarsa geçmiş günahları bağışlanır.”
Buhârî, Îmân, hadis no: 38
مَنْ قَامَ لَيْلَةَ الْقَدْرِ إِيمَانًا وَاحْتِسَابًا غُفِرَ لَهُ مَا تَقَدَّمَ مِنْ ذَنْبِهِ
“Kim inanarak ve sevabını Allah’tan umarak Kadir Gecesi’ni ibadetle geçirirse geçmiş günahları bağışlanır.”
Buhârî, Savm, hadis no: 1901
صَلاَةُ الْجَمَاعَةِ تَفْضُلُ صَلاَةَ الْفَذِّ بِسَبْعٍ وَعِشْرِينَ دَرَجَةً
“Cemaatle kılınan namaz, tek başına kılınan namazdan yirmi yedi derece üstündür.”
Buhârî, Ezân, hadis no: 645
خَيْرُكُمْ مَنْ تَعَلَّمَ الْقُرْآنَ وَعَلَّمَهُ
“Sizin en hayırlınız, Kur’an’ı öğrenen ve öğretendir.”
Buhârî, Fezâilü’l-Kur’ân, hadis no: 5027
أَدْوَمُهَا وَإِنْ قَلَّ
“Az da olsa devamlı olanıdır.”
Buhârî, Rikāk, hadis no: 6465
10. hadis, “Allah’a en sevimli amel hangisidir?” sorusuna verilen cevaptır.
إِنَّ مِنْ خِيَارِكُمْ أَحْسَنَكُمْ أَخْلاَقًا
“Sizin en hayırlılarınız, ahlâkı en güzel olanlarınızdır.”
Buhârî, Menâkıb, hadis no: 3559
إِنَّ الصِّدْقَ يَهْدِي إِلَى الْبِرِّ، وَإِنَّ الْبِرَّ يَهْدِي إِلَى الْجَنَّةِ، وَإِنَّ الرَّجُلَ لَيَصْدُقُ حَتَّى يَكُونَ صِدِّيقًا، وَإِنَّ الْكَذِبَ يَهْدِي إِلَى الْفُجُورِ، وَإِنَّ الْفُجُورَ يَهْدِي إِلَى النَّارِ، وَإِنَّ الرَّجُلَ لَيَكْذِبُ، حَتَّى يُكْتَبَ عِنْدَ اللَّهِ كَذَّابًا
“Doğruluk iyiliğe, iyilik de cennete götürür. Kişi doğru söyleye söyleye sıddîk olur. Yalan kötülüğe, kötülük de cehenneme götürür. Kişi yalan söyleye söyleye Allah katında yalancı olarak yazılır.”
Buhârî, Edeb, hadis no: 6094
لَيْسَ الشَّدِيدُ بِالصُّرَعَةِ، إِنَّمَا الشَّدِيدُ الَّذِي يَمْلِكُ نَفْسَهُ عِنْدَ الْغَضَبِ
“Güçlü kimse, güreşte rakibini yenen değildir; asıl güçlü, öfkelendiğinde kendine hâkim olandır.”
Buhârî, Edeb, hadis no: 6114
إِنَّ اللَّهَ رَفِيقٌ يُحِبُّ الرِّفْقَ فِي الأَمْرِ كُلِّهِ
“Allah yumuşak davranandır; her işte yumuşak davranılmasını sever.”
Buhârî, İstitâbe, hadis no: 6927
آيَةُ الْمُنَافِقِ ثَلاَثٌ إِذَا حَدَّثَ كَذَبَ، وَإِذَا وَعَدَ أَخْلَفَ، وَإِذَا اؤْتُمِنَ خَانَ
“Münafığın alameti üçtür: konuştuğunda yalan söyler, söz verdiğinde sözünde durmaz, kendisine bir şey emanet edildiğinde hıyanet eder.”
Buhârî, Îmân, hadis no: 33
مَنْ كَانَ يُؤْمِنُ بِاللَّهِ وَالْيَوْمِ الآخِرِ فَلْيَقُلْ خَيْرًا أَوْ لِيَصْمُتْ
“Allah’a ve âhiret gününe inanan kişi ya hayır söylesin ya da sussun.”
Buhârî, Edeb, hadis no: 6018
الْمُسْلِمُ مَنْ سَلِمَ الْمُسْلِمُونَ مِنْ لِسَانِهِ وَيَدِهِ
“Müslüman, dilinden ve elinden Müslümanların güvende olduğu kimsedir.”
Buhârî, Îmân, hadis no: 10
لاَ تَبَاغَضُوا، وَلاَ تَحَاسَدُوا، وَلاَ تَدَابَرُوا، وَكُونُوا عِبَادَ اللَّهِ إِخْوَانًا، وَلاَ يَحِلُّ لِمُسْلِمٍ أَنْ يَهْجُرَ أَخَاهُ فَوْقَ ثَلاَثَةِ أَيَّامٍ
“Birbirinize kin tutmayın, birbirinizi kıskanmayın, birbirinize sırt çevirmeyin. Ey Allah’ın kulları, kardeş olun. Bir Müslümanın kardeşine üç günden fazla küs durması helal değildir.”
Buhârî, Edeb, hadis no: 6065
الظُّلْمُ ظُلُمَاتٌ يَوْمَ الْقِيَامَةِ
“Zulüm, kıyamet gününde karanlıklardır.”
Buhârî, Mezâlim, hadis no: 2447
مَنْ غَشَّنَا فَلَيْسَ مِنَّا
“Bizi aldatan bizden değildir.”
Müslim, Îmân, hadis no: 101
16. ve 20. hadisler daha uzun rivayetlerin birer bölümüdür. 17. hadisin devamında muhacir, Allah’ın yasakladığı şeyleri terk eden kimse olarak tanımlanır.
الْمُسْلِمُ أَخُو الْمُسْلِمِ، لاَ يَظْلِمُهُ وَلاَ يُسْلِمُهُ، وَمَنْ كَانَ فِي حَاجَةِ أَخِيهِ كَانَ اللَّهُ فِي حَاجَتِهِ، وَمَنْ فَرَّجَ عَنْ مُسْلِمٍ كُرْبَةً فَرَّجَ اللَّهُ عَنْهُ كُرْبَةً مِنْ كُرُبَاتِ يَوْمِ الْقِيَامَةِ، وَمَنْ سَتَرَ مُسْلِمًا سَتَرَهُ اللَّهُ يَوْمَ الْقِيَامَةِ
“Müslüman Müslümanın kardeşidir; ona zulmetmez, onu düşmanına teslim etmez. Kim kardeşinin ihtiyacını giderirse Allah da onun ihtiyacını giderir. Kim bir Müslümanın bir sıkıntısını giderirse Allah da onun kıyamet günü sıkıntılarından birini giderir. Kim bir Müslümanın kusurunu örterse Allah da kıyamet günü onun kusurunu örter.”
Buhârî, Mezâlim, hadis no: 2442
مَثَلُ الْمُؤْمِنِينَ فِي تَوَادِّهِمْ وَتَرَاحُمِهِمْ وَتَعَاطُفِهِمْ مَثَلُ الْجَسَدِ إِذَا اشْتَكَى مِنْهُ عُضْوٌ تَدَاعَى لَهُ سَائِرُ الْجَسَدِ بِالسَّهَرِ وَالْحُمَّى
“Müminler birbirini sevmekte, birbirine merhamet etmekte ve birbirini kollamakta bir beden gibidir. Bedenin bir organı rahatsızlandığında diğer organlar da uykusuzluk ve ateşle ona ortak olur.”
Müslim, Birr, hadis no: 2586
إِنَّ الْمُؤْمِنَ لِلْمُؤْمِنِ كَالْبُنْيَانِ، يَشُدُّ بَعْضُهُ بَعْضًا
“Mümin mümin için, parçaları birbirini destekleyen bina gibidir.”
Buhârî, Salât, hadis no: 481
مَا زَالَ جِبْرِيلُ يُوصِينِي بِالْجَارِ حَتَّى ظَنَنْتُ أَنَّهُ سَيُوَرِّثُهُ
“Cebrâil bana komşu hakkını o kadar tavsiye etti ki komşuyu komşuya mirasçı kılacak sandım.”
Buhârî, Edeb, hadis no: 6015
لاَ تَدْخُلُونَ الْجَنَّةَ حَتَّى تُؤْمِنُوا وَلاَ تُؤْمِنُوا حَتَّى تَحَابُّوا. أَوَلاَ أَدُلُّكُمْ عَلَى شَىْءٍ إِذَا فَعَلْتُمُوهُ تَحَابَبْتُمْ أَفْشُوا السَّلاَمَ بَيْنَكُمْ
“İman etmedikçe cennete giremezsiniz; birbirinizi sevmedikçe de iman etmiş olmazsınız. Yaptığınızda birbirinizi seveceğiniz bir şeyi size göstereyim mi? Aranızda selamı yayın.”
Müslim, Îmân, hadis no: 54
23. hadisi söylerken Hz. Peygamber parmaklarını birbirine geçirmiştir (Buhârî, Salât, hadis no: 481).
كُلُّ سُلاَمَى مِنَ النَّاسِ عَلَيْهِ صَدَقَةٌ كُلَّ يَوْمٍ تَطْلُعُ فِيهِ الشَّمْسُ، يَعْدِلُ بَيْنَ الاِثْنَيْنِ صَدَقَةٌ، وَيُعِينُ الرَّجُلَ عَلَى دَابَّتِهِ، فَيَحْمِلُ عَلَيْهَا، أَوْ يَرْفَعُ عَلَيْهَا مَتَاعَهُ صَدَقَةٌ، وَالْكَلِمَةُ الطَّيِّبَةُ صَدَقَةٌ، وَكُلُّ خَطْوَةٍ يَخْطُوهَا إِلَى الصَّلاَةِ صَدَقَةٌ، وَيُمِيطُ الأَذَى عَنِ الطَّرِيقِ صَدَقَةٌ
“İnsanın her eklemi için, güneşin doğduğu her gün bir sadaka gerekir. İki kişinin arasını adaletle bulmak sadakadır. Bir kimseye bineğine binerken yardım etmek ya da eşyasını bineğine yüklemek sadakadır. Güzel söz sadakadır. Namaza giderken atılan her adım sadakadır. Yoldan, eziyet veren şeyi kaldırmak sadakadır.”
Buhârî, Cihâd, hadis no: 2989
اتَّقُوا النَّارَ وَلَوْ بِشِقِّ تَمْرَةٍ، فَمَنْ لَمْ يَجِدْ فَبِكَلِمَةٍ طَيِّبَةٍ
“Yarım hurma ile de olsa ateşten korunun; onu da bulamayan güzel bir sözle korunsun.”
Buhârî, Rikāk, hadis no: 6540
الْيَدُ الْعُلْيَا خَيْرٌ مِنَ الْيَدِ السُّفْلَى، وَابْدَأْ بِمَنْ تَعُولُ، وَخَيْرُ الصَّدَقَةِ عَنْ ظَهْرِ غِنًى
“Veren el, alan elden hayırlıdır. Vermeye, geçimini üstlendiklerinden başla. Sadakanın hayırlısı, ihtiyaç fazlasından verilendir.”
Buhârî, Zekât, hadis no: 1427
مَا نَقَصَتْ صَدَقَةٌ مِنْ مَالٍ وَمَا زَادَ اللَّهُ عَبْدًا بِعَفْوٍ إِلاَّ عِزًّا وَمَا تَوَاضَعَ أَحَدٌ لِلَّهِ إِلاَّ رَفَعَهُ اللَّهُ
“Sadaka malı eksiltmez. Allah, affeden kulunun ancak şerefini artırır. Allah için alçak gönüllü olanı da Allah yüceltir.”
Müslim, Birr, hadis no: 2588
إِذَا مَاتَ الإِنْسَانُ انْقَطَعَ عَنْهُ عَمَلُهُ إِلاَّ مِنْ ثَلاَثَةٍ إِلاَّ مِنْ صَدَقَةٍ جَارِيَةٍ أَوْ عِلْمٍ يُنْتَفَعُ بِهِ أَوْ وَلَدٍ صَالِحٍ يَدْعُو لَهُ
“İnsan öldüğü zaman üç şey dışında ameli kesilir: Sadaka-i cariye, faydalanılan ilim ve kendisine dua eden hayırlı evlat.”
Müslim, Vasiyyet, hadis no: 1631
27. hadis daha uzun bir rivayetin son bölümü, 28. hadis ise ilk üç cümlesidir. 30. hadiste geçen sadaka-i cariye hakkında ayrıntı için Sadaka-i Cariye Nedir? yazımıza bakabilirsiniz.
لاَ يَرْحَمُ اللَّهُ مَنْ لاَ يَرْحَمُ النَّاسَ
“İnsanlara merhamet etmeyene Allah merhamet etmez.”
Buhârî, Tevhîd, hadis no: 7376
السَّاعِي عَلَى الأَرْمَلَةِ وَالْمِسْكِينِ كَالْمُجَاهِدِ فِي سَبِيلِ اللَّهِ، أَوِ الْقَائِمِ اللَّيْلَ الصَّائِمِ النَّهَارَ
“Dul kadınlar ve yoksullar için çalışıp çabalayan kişi, Allah yolunda cihad eden ya da geceleri namaz kılıp gündüzleri oruç tutan kimse gibidir.”
Buhârî, Nafakât, hadis no: 5353
أَنَا وَكَافِلُ الْيَتِيمِ فِي الْجَنَّةِ هَكَذَا
“Ben ve yetimi himaye eden kişi cennette şöyle olacağız.”
Buhârî, Talâk, hadis no: 5304
مَنْ نَفَّسَ عَنْ مُؤْمِنٍ كُرْبَةً مِنْ كُرَبِ الدُّنْيَا نَفَّسَ اللَّهُ عَنْهُ كُرْبَةً مِنْ كُرَبِ يَوْمِ الْقِيَامَةِ
“Kim bir müminin dünya sıkıntılarından birini giderirse Allah da onun kıyamet günü sıkıntılarından birini giderir.”
Müslim, Zikir, hadis no: 2699
مَا مِنْ مُسْلِمٍ يَغْرِسُ غَرْسًا، أَوْ يَزْرَعُ زَرْعًا، فَيَأْكُلُ مِنْهُ طَيْرٌ أَوْ إِنْسَانٌ أَوْ بَهِيمَةٌ، إِلاَّ كَانَ لَهُ بِهِ صَدَقَةٌ
“Bir Müslüman ağaç diker ya da ekin eker de ondan kuş, insan ya da hayvan yerse, bu onun için sadaka olur.”
Buhârî, Hars ve’l-müzâraa, hadis no: 2320
33. hadisi söylerken Hz. Peygamber işaret parmağı ile orta parmağını göstermiş, aralarını biraz açmıştır (Buhârî, Talâk, hadis no: 5304). 34. hadis daha uzun bir rivayetin ilk cümlesidir.
نِعْمَتَانِ مَغْبُونٌ فِيهِمَا كَثِيرٌ مِنَ النَّاسِ، الصِّحَّةُ وَالْفَرَاغُ
“İki nimet vardır ki insanların çoğu bunların kıymetini bilmez: sağlık ve boş vakit.”
Buhârî, Rikāk, hadis no: 6412
كُنْ فِي الدُّنْيَا كَأَنَّكَ غَرِيبٌ، أَوْ عَابِرُ سَبِيلٍ
“Dünyada bir garip ya da bir yolcu gibi ol.”
Buhârî, Rikāk, hadis no: 6416
لَيْسَ الْغِنَى عَنْ كَثْرَةِ الْعَرَضِ، وَلَكِنَّ الْغِنَى غِنَى النَّفْسِ
“Zenginlik mal çokluğu değildir; asıl zenginlik gönül zenginliğidir.”
Buhârî, Rikāk, hadis no: 6446
عَجَبًا لأَمْرِ الْمُؤْمِنِ إِنَّ أَمْرَهُ كُلَّهُ خَيْرٌ وَلَيْسَ ذَاكَ لأَحَدٍ إِلاَّ لِلْمُؤْمِنِ إِنْ أَصَابَتْهُ سَرَّاءُ شَكَرَ فَكَانَ خَيْرًا لَهُ وَإِنْ أَصَابَتْهُ ضَرَّاءُ صَبَرَ فَكَانَ خَيْرًا لَهُ
“Müminin durumu ne hoştur! Her hâli kendisi için hayırlıdır ve bu yalnız mümine özgüdür. Sevinecek bir şeyle karşılaşırsa şükreder, bu onun için hayır olur. Bir sıkıntıya uğrarsa sabreder, bu da onun için hayır olur.”
Müslim, Zühd, hadis no: 2999
إِنَّ اللَّهَ لاَ يَنْظُرُ إِلَى صُوَرِكُمْ وَأَمْوَالِكُمْ وَلَكِنْ يَنْظُرُ إِلَى قُلُوبِكُمْ وَأَعْمَالِكُمْ
“Allah sizin dış görünüşünüze ve mallarınıza bakmaz; kalplerinize ve amellerinize bakar.”
Müslim, Birr, hadis no: 2564
37. hadisi Hz. Peygamber, Abdullah b. Ömer’in omzunu tutarak söylemiştir (Buhârî, Rikāk, hadis no: 6416).
Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi’ne göre çeşitli konulara dair kırk hadisi içeren kitap türünün adıdır.
Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi’ne göre gelenek, kırk hadis derleyen kimseyi konu alan bir rivayete dayanır; madde bu rivayetin zayıf olduğunu belirtir.
Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi’ne göre Nevevî’nin “el-Erbaûn” adlı eseri benzerlerinden çok daha fazla tanınmıştır; bu eserde 42 hadis bulunur.
Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi’ne göre bilinen ilk kırk hadis kitabını Abdullah b. Mübârek yazmıştır; eserin mahiyeti hakkında bilgi bulunmamaktadır.
Bu yazıdaki hadisler Buhârî ve Müslim’in kitaplarından ayrıca seçilmiştir; Nevevî’nin eserinin çevirisi değildir.
İlgili sayfalar
Bu sayfa içeriğinde yer alan tüm eserler (yazı,resim,görüntü,fotoğraf,video,vb.) Hayır Kapısı Derneği'ne ait olup, 5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu ve 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu kapsamında korunmaktadır
Bu hakları ihlal eden kişiler, 5486 sayılı Fikir ve Sanat eserleri Kanunu ve 5237 sayılı Türk Ceza Kanununda yer alan hukuki ve cezai yaptırımlara tabi olurlar. Dernek ilgili yasal işlem başlatma hakkına sahiptir